Nếu có dịp tham gia các tour du lịch Quảng Bình, bạn sẽ thấy nơi đây được thiên nhiên ưu ái cho biết bao nhiêu cảnh đẹp mà những nơi khác phải ghen tỵ. Không những thế, Quảng Bình còn là nơi chứa đựng rất nhiều dấu ấn về những năm tháng kháng chiến chống ngoại xâm của dân tộc với rất nhiều di tích lịch sử oai hùng một thời. Và chiến khu Thuận Đức là một nơi như thế.
Trong danh sách các điểm tham quan du lịch tại Quảng Bình, chiến khu Thuận Đức là một dấu son khá lặng lẽ, bởi nơi này vốn là một nơi nằm sâu trong rừng rậm rộng lớn. Tôi có dịp ghé qua chiến khu cách đây khá lâu về trước. Chuyến xe chở tôi cùng những người bạn băng qua những con đường rừng rợp bóng cây, qua những hồ, những ao nước xanh ngăn ngắt, nghe tiếng chim kêu và tiếng những con gì đó rúc lên, tôi có một cảm giác bâng khuâng đến khó tả.
Nằm cách thành phố Đồng Hới 12km về phía Tây, lưng tựa vào dãy Trường Sơn hùng vĩ, chiến khu Thuận Đức đập vào mắt tôi những nét trầm mặc của một nơi oanh liệt ngày xưa giờ đã lùi vào dĩ vãng. Đón chúng tôi là một người lính già của chiến khu ngày ấy và giờ là người chăm sóc cho nơi này. Với nụ cười vô tư đậm chất bộ đội, bác lính già dẫn chúng tôi đi một vòng quanh chiến khu, những câu chuyện của bác bắt đầu được kể ra, có những đoạn chúng tôi không khỏi phải thốt lên ngạc nhiên và sung sướng
Bác kể rằng nơi đây là nơi vị trí thuận lợi, con người chan hòa nên tỉnh ủy Quảng Bình thời ấy quyết định xây dựng nơi đây thành căn cứ địa đầu tiên của tỉnh trong thời kỳ đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp năm 1947. Chiến khu Thuận Đức được chia làm 3 vùng: Vùng ngoài được gọi là cửa ngõ của chiến khu. Đây là nơi lực lượng dân quân tự vệ canh gác và chiến đấu bảo vệ chiến khu khỏi sự tấn công của địch. Vùng giữa là vùng của các cơ quan quân sự, hành chính, nơi đây có chợ, trường học, trạm xá, trạm liên lạc. Vùng trong cùng là vùng dân cư vừa ở vừa trồng trọt.
Chốc chốc, bác lính già lại đưa ánh mắt nhìn về xa xăm, bác kể bằng một giọng điệu tự hào và có phần tiếc nuối. Chiến khu Thuận Đức từng là nơi rất sôi động với lán trại của dân, lán trại bộ đội, cơ quan hành chính, bệnh viện dã chiến, lực lượng dân quân vừa luyện tập vừa tăng gia sản xuất. Nơi đây còn có trường học, ban ngày dạy học sinh tiếp tục chương trình giáo dục, ban đêm mở lớp bình dân học vụ.
Bác dẫn chúng tôi qua những công sự ngầm dưới lòng đất nối các khu lại với nhau để sử dụng trong trường hợp giặc ném bom ác liệt. Chúng tôi ồ lên thích thú khi bác dẫn chúng tôi vào một phòng học ngày xưa. Trên nóc phòng có giăng đầy những thanh cây dài chằng chịt. Bác bảo rằng cái đó là để chống bom. Những loại bom có cánh giặc ném xuống trúng vào nhà sẽ bị mắc ở trên đó. Bom nổ sẽ gây sát thương lên phía trên nên người ở dưới không bị sao cả. Chúng tôi nhìn nhau lòng đầy thán phục vì trí tuệ của cha ông ngày trước.
Bác cười rồi thở dài, trong giọng nói có một chút gì đó chua xót. Nơi đây đã từng như là nơi chôn rau cắt rốn của bác, nhưng sau những đợt càn quét ác liệt của thực dân Pháp, nhiều người bạn của bác đã phải hi sinh, chiến khu đã thiệt hại nghiêm trọng và phải chuyển đi nơi khác. Chiến khu Thuận Đức từ đó không còn nữa.
Bác dẫn chúng tôi thăm quan một số lán trại và kho tàng ngày xưa nữa thì trời đã xế chiều, lòng muốn ở lại thêm nhưng thời gian không cho phép. Đãi chúng tôi một bữa cơm canh đạm bạc, bác chào chúng tôi ra về. Hẹn gặp lại bác một ngày không xa, lòng tôi dâng lên bao nỗi bồi hồi.
Đó là một trong những di tích lịch sử của tỉnh Quảng Bình để lại trong tôi nhiều cảm xúc nhất, dù bây giờ phần lớn đã chìm sâu trong lòng hồ Phú Vinh – một công trình thủy nông hiện đại, chỉ còn lại một phần diện tích chừng 10000 mét vuông trên đồi Thuận Phong. Nhưng chừng đấy thôi cũng đã đủ làm cho tôi và những người trong chuyến đi năm đó biết thêm bao nhiêu điều ý nghĩa về những chặng đường gian nan của cha ông đi trước. Rồi cũng có ngày tôi trở lại, với những người bạn mới, để kể cho họ nghe những câu chuyện tôi từng được kể, về những năm tháng hào hùng của vùng đất quê tôi.
